H Σφίγγα και ο καθαρισμός της

"...Ανάμεσα στα προταγμένα μπροστινά πόδια υπάρχει μια μεγάλη πλάκα από κόκκινο γρανίτη, η οποία φέρει επιγραφή που καταγράφει ένα όνειρο του Τούθμωση του Δ΄ της 18ης δυναστείας πριν την ενθρόνισή του. Σύμφωνα με αυτή την επιγραφή, ο πρίγκιπας, ενώ κυνηγούσε, αποφάσισε να αναπαυτεί το μεσημέρι στη σκιά της Σφίγγας. Κατά τη διάρκεια του ύπνου η Σφίγγα, η οποία εκείνη την εποχή θεωρείτο ενσάρκωση του θεού Ήλιου του υποσχέθηκε το Διπλό Στέμμα της Αιγύπτου αν απομάκρυνε την άμμο που είχε σκεπάσει σχεδόν ολόκληρο το σώμα της. Δυστυχώς, το τελευταίο μέρος της επιγραφής έχει εκτεθεί σε τέτοιο βαθμό στη διαβρωτική επίδραση του ανέμου ώστε δεν μπορεί να αναγνωσθεί, αλλά πρέπει να υποθέσουμε ότι είχε σχέση με το πώς εκπληρώθηκε η επιθυμία του θεού και πώς ανταμείφθηκε τελικά ο πρίγκιπας με το Στέμμα των Δύο Χωρών. Εκτός από τον καθαρισμό της άμμου, ο Τούθμωσης Δ΄μπορεί να επισκεύασε κατεστραμμένα μέρη του σώματος τοποθετώντας ένθετες μικρές πέτρες από ασβεστόλιθο -μια επιχείρηση που επαναλήφθηκε κατά τη Ρωμαική εποχή, όταν η άμμος αφαιρέθηκε για άλλη μια φορά και ανεγέρθηκε ένας βωμόςμπροστά από το άγαλμα.

Ο καθαρισμός της Σφίγγας από την άμμο ήταν αναμφίβολα μια τακτική ανάγκη και πιθανόν υπήρξαν εκτεταμένες περίοδοι, κατά τις οποίες αυτή ήταν σχεδόν, αν όχι ολοκληρωτικά, θαμμένη στην άμμο που μετέφεραν οι αμμοθύελλες. Ίσως για αυτό το λόγο δεν αναφέρεται από τους κλασικούς συγγραφείς Ηρόδοτο, Διόδωρο και Στράβωνα. Μια στήλη στο Βρετανικό Μουσείο αναφέρει ότι καθαρίστηκε από την άμμο την εποχή του Νέρωνα (54-68 μ.Χ.), όταν ο Κλαύδιος Βάλβιλος ήταν έπαρχος της Αιγύπτου. Σχέδια που έγιναν τον τελευταίο αιώνα δείχνουν μεγάλες σχισμές στο κεφάλι και το κάλυμμά του και βαθιά ρήγματα στο λαιμό εξαιτίας της διάβρωσης από την άμμο. Η διάσωσή της μέχρι τις μέρες μας, παρά την ιδιαίτερη ευπάθειά της πρέπει να οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στο ότι παρέμενε θαμμένηγια μεγάλα διαστήματα".

Απόσπασμα από I.E.S. Edwards, Οι πυραμίδες της Αιγύπτου, Eκδόσεις Οδυσσέας-Φόρμιγξ [Μεταφραστής Δημήτρης Παπαγεωργίου], Αθήνα 2002, σελ. 149.

Θεόφιλος Γκωτιέ, Η ιστορία της μούμιας.

Ατμόπλοιο στο Νείλο, τέλος 19ου αιώνα.



David Roberts, Καρνάκ.


"Προαισθάνομαι πως θα βρούμε ασύλητο τάφο στην κοιλάδα του Μπιμπάν ελ Μολούκ, έλεγε σε ένα νεαρό Άγγλο με υπεροπτικό παρουσιαστικό, ένα άτομο πολύ πιο ταπεινό στην όψη, ενώ σκούπιζε με ένα μεγάλο μαντίλι με μπλε καρεδάκια το φαλακρό του κεφάλι που γυάλιζε από τον ιδρώτα, λες και ήταν πλασμένο από πορώδη άργιλο και το είχαν γεμίσει νερό, σαν να ήταν νεροκάνατο από τις Θήβες.

-Είθε να σας ακούσει ο Όσιρις, απάντησε στο Γερμανό δόκτορα ο νεαρός λόρδος, αυτή την επίκληση μπορούμε να λάβουμε το θάρρος να την κάνουμε, εδώ, απέναντι στην αρχαία μεγάλη Διόσπολη, αλλά έχουμε κιόλας απογοητευτεί πάμπολλες φορές. Παντού, μας είχαν προφτάσει οι κυνηγοί θησαυρών.

-Έναν τάφο, που να μην τον έχουν ανασκάψει ούτε οι Ποιμενικοί Βασιλείς, ούτε οι Μήδοι του Καμβύση, ούτε οι Έλληνες, ούτε οι Ρωμαίοι, ούτε οι Άραβες, που θα μας χαρίσει τα άθικτα πλούτη του και το παρθένο μυστήριό του, συνέχισε ο ιδρωμένος λόγιος, με έναν ενθουσιασμό που έκανε τα μάτια του να λάμπουν πίσω από τα μπλε τζάμια των γυαλιών του.

-Και περί του οποίου θα δημοσιεύσετε μια περισπούδαστη διατριβή, που θα σας χαρίσει στην επιστήμη μια θέση δίπλα στους Σαμπολιόν, στους Ροσελίνι, στους Γουίλκινσον, τους Λέψιους και τους Μπελζόνι, είπε ο νεαρός λόρδος.

-Θα σας την αφιερώσω, μιλόρδε, θα σας την αφιερώσω γιατί δίχως εσάς, που μου φερθήκατε με βασιλική γενναιοδωρία δε θα είχα μπορέσει να επιβεβαιώσω τις θεωρίες μου βλέποντας τα ίδια τα μνημεία, και θα πέθαινα στη μικρή μου πόλη στη Γερμανία δίχως να έχω ατενίσει τα θαύματα τούτης της αρχαίας γης, απάντησε συγκινημένος ο σοφός.

Αυτή η συζήτηση γινόταν κοντά στο Νείλο, στην είσοδο της κοιλάδας του Μπιμπάν ελ-Μολούκ, ανάμεσα στο λόρδο Εβανταίηλ, που ίππευε ένα αραβικό άτι, και το δόκτορα Ρούμφιους, κουρνιασμένο δίχως τόσο μεγάλες αξιώσεις πάνω σε ένα γάιδαρο, που τα ισχνά του καπούλια τα ράβδιζε ένας φελλάχος. Η μικρή λέμβος, που είχε μεταφέρει ως εδώ τους δύο ταξιδιώτες και θα τους χρησίμευε ως κατάλυμα κατά την παραμονή τους, ήταν δεμένη στην άλλη πλευρά του Νείλου, μπροστά στο χωριό Λούξορ, με ανεβασμένα τα κουπιά και τα μεγάλα τριγωνικά πανιά της μαζεμένα και δεμένα στις αντένες."


Απόσπασμα από Θεόφιλος Γκωτιέ, Η ιστορία της μούμιας, Εκδόσεις Καλέντης [Μεταφραστής Πάρις Μπουρλάκης], Αθήνα 1990, σελ. 9-10.

O OΡΙΕΝΤΑΛΙΣΜΟΣ ΣΗΜΕΡΑ [Τον 19ο αιώνα]

...Παρόλες τους τις διαφορές, οι Βρετανοί και οι Γάλλοι έβλεπαν την Ανατολή σαν μια γεωγραφική -και πολιτισμική, πολιτική, δημογραφική, οικονομική και ιστορική- οντότητα πάνω στο πεπρωμένο της οποίας πίστευαν ότι είχαν οι ίδιοι μια παραδοσιακή δικαιοδοσία. Η Ανατολή δεν ήταν για αυτούς μια ξαφνική ανακάλυψη, ούτε μια απλή ιστορική σύμπτωση, αλλά μια περιοχή στα ανατολικά της Ευρώπης της οποίας η θεμελιώδης αξία προσδιοριζόταν πάντοτε με τους όρους της Ευρώπης, και πιο συγκεκριμένα με όρους που αξίωναν για λογαριασμό της Ευρώπης -της ευρωπαικής επιστήμης, λογιοσύνης, κατανόησης και διεύθυνσης- τη δόξα του ότι έκανε την Ανατολή εκείνο που ήταν σήμερα. Και αυτό ήταν το κατόρθωμα -αθέλητο ή όχι δεν μας ενδιαφέρει εδώ- του σύγχρονου Οριενταλισμού.

Υπήρχαν δύο βασικές μέθοδοι με τις οποίες ο Οριενταλισμός παρέδωσε την Ανατολή στη Δύση στις αρχές του εικοστού αιώνα. Μία ήταν μέσα από την ικανότητα διάδοσης των σύγχρονων γνώσεων, τους διάχυτους μηχανισμούς των εγκυκλοπαιδικών επαγγελμάτων, τα πανεπιστήμια, τις επαγγελματικές εταιρείες, τους εξερευνητικούς και γεωγραφικούς οργανισμούς, την εκδοτική βιομηχανία...

Η δεύτερη μέθοδος με την οποία ο Οριενταλισμός παρέδωσε την Ανατολή στη Δύση ήταν το αποτέλεσμα μιας σημαντικής σύγκλισης. Επί δεκαετίες οι Οριενταλιστές μιλούσαν για την Ανατολή, μετέφραζαν κείμενα, ερμήνευαν πολιτισμούς, θρησκείες, δυναστείες, κουλτούρες, νοοτροπίες -ως ακαδημαικά αντικείμενα, αποκρυμμένα από την Ευρώπη χάρη στην ασυναγώνιστη παραξενιά τους. Ο Οριενταλιστής ήταν ένας ειδικός, όπως ο Ρενάν ή ο Lane, η δουλειά του οποίου στην κοινωνία ήταν να ερμηνεύει την Ανατολή για τους συμπατριώτες του...Όμως ο Ανατολιστής παρέμενε έξω από την Ανατολή...

Απόσπασμα από Edward W. Said, Οριενταλισμός, Εκδόσεις Νεφέλη [Μεταφραστής: Φώτης Τερζάκης], Αθήνα 1996, σελ. 267-268.

Περασμένα ξεχασμένα

Δεν υπάρχει μέρος στην Αίγυπτο το οποίο να συγκεντρώνει τόσους διανοούμενους που ασχολούνται με τα μνημεία των φαραώ όσο η συνοικία Χουσείν. Όμως οι αρχαιολογικές ανασκαφές έχουν δείξει πως υπήρξε ένα τέτοιο μέρος κατά την ελληνιστική περίοδο, μπροστά από τη Σφίγγα, όπου συνηθίζονταν οι γιορτές και οι εκδηλώσεις. Σήμερα, η εποχή των φαραώ δεν αποτελεί πλέον το κέντρο ενδιαφέρονρος στις αιγυπτιακές γιορτές, ούτε το κύριο θέμα έμπνευσης των διανοουμένων. Ακόμα και ο Ναγκίμπ Μαχφούζ, που άρχισε την καριέρα του μεταφράζοντας μια μικρή ιστορία της αρχαίας Αιγύπτου και κάνα-δυο μυθιστορήματα που εμπνέονταν από την εποχή των φαραώ, γρήγορα εστίασε το κέντρο βάρους των μυθιστορημάτων του στη συνοικία Χουσείν. Τα πρώτα του μυθιστορήματα έχουν ως επί το πλείστον ξεχαστεί. Μετά την κατασκευή του φράγματος του Ασουάν, ο εορτασμός των πλημμυρών του Νείλου, ο οποίος θεωρείται συνέχεια ενός εθίμου της εποχής των φαραώ, δεν αποτελεί πλέον επίκεντρο των εορτασμών. Επίσης αξιοσημείωτο είναι και το ότι οι Αιγύπτιοι δεν επισκέπτονται τις πυραμίδες παρά μόνο σπάνια, σε σχολικές εκδρομές ή εν είδει απόδρασης από το Κάιρο, κάτι που κάνουν συνήθως ερωτευμένα ζευγάρια. Οι πυραμίδες αποτελούν επίσης τόπο αναψυχής κατά τη διάρκεια των εορτών. Κατά περίεργο τρόπο, πολλοί κάτοικοι του Καίρου σπάνια επισκέπτονται τις πυραμίδες ή το Αιγυπτιακό Μουσείο. Στην Αίγυπτο, η γνώση για το αιγυπτιακό παρελθόν της εποχής των φαραώ μεταδίδεται γενικώς μέσω του σχολείου, και όχι του σπιτιού. Αντίθετα, η ισλαμική κληρονομιά αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της ανατροφής ενός παιδιού.

Απόσπασμα από Fekri A. Hassan, Εθνική ταυτότητα στην Αίγυπτο, Lynn Meskell (επιμ.), Η αρχαιολογία στο στόχαστρο, Εκδόσεις Κριτική, σελ. 285-286.

Καλό φθινόπωρο!

Μετά από μια μεγάλη περίοδο υποχρεωτικής αποχής λόγω φόρτου εργασίας, επανερχόμαστε και ανανεώνουμε τις ευχές μας για μια ακαδημαική, σχολική χρονιά με υγεία και αγάπη. Ένα αγαπημένο θέμα, αυτό της γοητευτικής και μυστηριώδους βασίλισσας Κλεοπάτρας, θα μας κρατήσει συντροφιά. Καλή ανάγνωση και σας ευχαριστούμε για την υπομονή σας!

Στο εξής η ανάρτηση των δημοσιεύσεων θα γίνεται πιστά κάθε Δευτέρα.

ΚΛΕΟΠΑΤΡΑ

Μερικά νομίσματα, που δείχνουν το προφίλ της βασίλισσας, και μια προτομή μέτριας ποιότητας, που φυλάγεται στο Βρετανικό Μουσείο, αυτά είναι τα μόνα, σχετικά με τα χαρακτηριστικά της, δεδομένα. Αγνοούμε το χρώμα των ματιών της και των μαλλιών της και κανείς δε θα μπορούσε να βεβαιώσει πως το δέρμα της ήταν λευκό αλαβάστρινο, όπως των συμπατριωτών της Μακεδόνων, ή ελαιώδες, όπως είναι των περισσότερων Ελλήνων. Το κάλλος της δεν έχει αναμφισβήτητα πιστοποιηθεί τουλάχιστον ως προς τη σαγηνευτική του δύναμη. Όπως κι αν είναι, επειδή, από όσα γνωρίζουμε, ούτε σταγόνα ανατολίτικου αίματος δεν κυλούσε στις φλέβες της, θα πρέπει να της αποδώσουμε έναν τύπο Ελληνίδας Μακεδόνισσας. Θα κάναμε λάθος αν την φανταζόμαστε να έχει χρώμα Αιγυπτιώτισσας ελαφρά μελαχρινής, μάτια ανατολίτικα γεμάτα ρέμβη, με σκοτεινές κόρες και με βαριά βλέφαρα, μαλλιά μαύρα και μεταξωτά. Δεν φθάνουμε, βέβαια, στο σημείο να πούμε πως ήταν ξανθιά και γαλανομάτα, μολονότι ο τύπος αυτός πλεονάζει στη μακεδονική φυλή και συναντάται συχνά στους διάφορους λαούς της Ανατολικής Μεσογείου, την παραδεχόμαστε όμως μελαχρινή, στηριζόμενοι στο νόμο των πιθανοτήτων.
Τα χαρακτηριστικά του προσώπου της ήταν τονισμένα και έδιναν μια γενική εντύπωση σπάνιας λεπτότητας: μύτη γρυπή και προτεταμένη, με ρουθούνια νευρώδη και λεπτοκαμωμένα, στόμα εξαίσιο με χείλη θαυμάσια χαραγμένα, μάτια μεγάλα και καλοβαλμένα, φρύδια κοντυλογραμμένα. Το περίγραμμα των παρειών και του σαγονιού, με μια χαριτωμένη καμπύλη, έκλεινε αυτό το καθαρό σύνολο.
Η ομορφιά της λέει ο Πλούταρχος δεν ήταν καθαυτό ασύγκριτη, ούτε και τέτοια, ώστε να εντυπωσιάζει όσους την πλησίαζαν και προσθέτει πως η Οκταβία, που κατόπιν έγινε σύζυγος του Αντώνιου, ήταν ωραιότερη από εκείνη. Παραδεχόταν όμως πως η Κλεοπάτρα διέθετε μια χάρη και έναν έντονο μαγνητισμό, χωρίς πάνω σε αυτό να διαψευστεί από κανένα δια μέσου των αιώνων. «Σαγηνευόταν κανείς να την ακούει και να την βλέπει», λέει ο Δίων ο Κάσσιος, και ήταν ικανή να κατακτήσει τις πιο αδάμαστες από τον έρωτα καρδιές, ακόμα και εκείνες που είχαν παγώσει από τα χρόνια…Λέγεται ότι η φωνή της, με τις τέλειες διακυμάνσεις της, συναρπαστική πάντα και πειστική, ήταν το πιο ισχυρό όπλο της.

Η φαρέτρα του διαβόλου, μέσ’απ’τη μορφή της,
Ξεπηδάει φαρμακωμένη με μιαν όμορφη φωνή.

λέει ο Μπάυρον, και το δηκτικό τούτο δώρο της φύσης έμελλε να υπηρετήσει θαυματουργά την Κλεοπάτρα, σε όλη της τη ζωή.

Απόσπασμα από
Άρτουρ Βαιγκάλ, Κλεοπάτρα, Εκδοτικός Οργανισμός Πάπυρος, 1996, Μεταφραστής: Κώστας Θεοφάνους, σελ. 13-14.

Αthanasi, Giovanni d´ (1798-1854)

Greek excavator and collector. He was born in 1798, the son of a Greek merchant of Lemnos who afterwards settled in Cairo. Athanasi joined him in Egypt in 1809 and while still a boy in 1813 entered the service of Colonel Ernest Missett, British Consul General, on whose retirement, in 1815, he became servant to Henry Salt. He excavated at Thebes for Salt, 1817-27, helping him build up his collection, and afterwards on his own account and for Consul Barker. He sold many important antiquities and brought to England a large collection (some of which were engraved by Visconti), which was sold at Sotheby´s 5 March 1836 and 13-20 March 1837. Athanasi, or d´Athanasi (properly Ioannes Athanasiou), was well known to all travellers in Egypt as Yanni, and he is frequently mentioned in diaries and travel books between 1817 and 1835. He had a house at Qurna, just above tomb No. 52. The residue of his collection was sold at Sotheby´s 17 July 1845. He settled in London by the winter of 1849-50 in an attempt to set himself up as a picture-dealer. His speculations failed and left him in great financial distress and he wrote to many of his former colleagues for assistance. Wilkinson and particularly Robert Hay provided for his support. He died in a boarding house in London, 19 Dec. 1854.

Λήμμα από Μ.L. Bierbrier, Who was Who in Egyptology, Third revised Edition, London 1995, σελ. 21.

Θα επιτραπεί η είσοδος στην πυραμίδα του Σνεφρού!

Egypt to open "bent" pyramid to the public

CAIRO (Reuters) - Egypt will open its "bent" pyramid to the public within months, followed by two other pyramids within a year, Egypt's chief archaeologist said on Monday.
At present, tourists can see the pyramids but are not allowed to enter them.
The "bent" pyramid, so named because of its sloping upper half, was built around 4,600 years ago by the pharaoh Snefru. It is believed concerns over the structure's stability led to the change in the slope halfway through construction.

"The bent pyramid, maybe within one month or two, will be open for the first time to the public," Zahi Hawass told reporters, announcing a $3-million community development project for the area.
"The Amenemhat III and Sesostris II pyramids will be opened within one year from now."
Both the Amenemhat III pyramid, known as the black pyramid, and the Sesostris II pyramid are in an advanced state of decay and have lost much of their pyramid shape.

(Reporting by Sara A. Topol; Editing by Janet Lawrence)

O τάφος του Νεμπαμούν στο Βρετανικό Μουσείο

The Tomb-chapel of Nebamun: Ancient Egyptian life and death (Room 61)

The Michael Cohen Gallery1400 – 1300 BC

The British Museum acquired 11 wall-paintings from the tomb-chapel of a wealthy Egyptian official called Nebamun in the 1820s. Dating from about 1350 BC, they are some of the most famous works of art from Ancient Egypt.
Following a ten-year period of conservation and research, the paintings are now on display together for the first time. They give the impression of the walls of colour that would have been experienced by the ancient visitors to the tomb-chapel.
Objects dating from the same time period and a 3D animation of the tomb-chapel will help to set the tomb-chapel in context and allow visitors to experience how the finished tomb would have looked.

Για να δείτε την τρισδιάστατη εικόνα και να περιηγηθείτε ψηφιακά στον αρχαίο τάφο:

www.britishmuseum.org/explore/galleries/ancient_egypt/room_61_tomb_chapel_nebamun/nebamun_animation.aspx

ΝΕΑ - Ανακάλυψη εκ νέου χαμένου τάφου από το 1880

CAIRO (Reuters) - Belgian archaeologists have rediscovered an ancient Egyptian tomb that had been lost for decades under sand, Egyptian Culture Minister Farouk Hosni said on Sunday.
In 1880 Swedish Egyptologist Karl Piehl uncovered the tomb of Amenhotep, the deputy seal-bearer of the Pharaoh King Tuthmosis III, in the city of Luxor, about 600 km (375 miles) to the south of the capital Cairo.
"It later disappeared under the sand and archaeologists kept looking for it to no avail until it was found by the Belgian expedition," a statement from the Supreme Council of Antiquities quoted Hosni as saying.
Tuthmosis III of the 18th Dynasty ruled Egypt between 1504-1452 BC. Egypt's chief archaeologist Zahi Hawass said the tomb consists of an enclosure and a large hall divided into two parts by six columns. Part of the northern side of the hall had been destroyed a long time ago, he added.
Laurent Bavay, the head of the Belgian team, said most of the inscriptions on the walls of the tomb were damaged, a sign that the place had probably been robbed in the early 19th century, the statement quoted him as saying.
(Writing by Alaa Shahine; Editing by Matthew Jones)

Για φωτογραφίες της ανακάλυψης βλ.
http://www.stern.de/wissenschaft/mensch//:%C4gypten-Verlorenes-Grab/656316.html

ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΖΩΗ - Θηλασμός, μπιμπερό, μωρουδιακά

Η διατροφή του παιδιoύ σε μικρή ηλικία ήταν στην αρμοδιότητα της μητέρας του, που το θήλαζε ως τα τρία του χρόνια. Για το παιδί αυτό αποτελεί εγγύηση μιας κατάλληλης τροφής και για τη μητέρα ένα αντισυλληπτικό μέσο, του οποίου η αποτελεσματικότητα σημειώνεται ήδη από παλαιοτάτων χρόνων. Για να δώσει το στήθος της, η μητέρα κάθεται καταγής, παίρνει το μικρό στα γόνατά της, χωρίς να φοβάται ότι ο κόσμος τη βλέπει. Ακόμα και η πριγκίπισσα Σεμπεκνάχτ (12η δυναστεία, περί το 1950 π.Χ.) δέχεται να την απεικονίσουν έτσι σε ένα ανάγλυφο. Πάμπολλα αγαλματίδια δείχνουν μια μητέρα που σφιχταγκαλιάζει το μικρό της στο στήθος της, εκφράζοντας έτσι την ίδια την εικόνα της γονιμότητας και μιας ορισμένης μορφής γυναικείου ιδεώδους. Για την έξοδό της από το σπίτι, η νεαρή μητέρα κρατούσε το μωρό της καβάλα στους γοφούς της και το συγκρατούσε με ένα πορτ-μπεμπέ, φτιαγμένο με ένα πλεχτό σάλι. Είχε έτσι τα χέρια ελεύθερα και μπορούσε να επιστρέψει στη δουλειά, στα χωράφια λόγου χάριν, λίγο καιρό μετά τον τοκετό.
Ένα από τα πιο διαδεδομένα και τα πλέον εκτιμώμενα γυναικεία επαγγέλματα ήταν το επάγγελμα της τροφού. Στα εύπορα κοινωνικά στρώματα, συνηθιζόταν να εμπιστεύεται η μητέρα τον θηλασμό του μωρού της σε μια τροφό που αναλάμβανε να ασχοληθεί με το παιδί ως την ηλικία των τριών ετών. Σε αντάλλαγμα του γάλακτος που προσφέρει και των φροντίδων που υποχρεώνεται να παράσχει, η τροφός στεγάζεται και διατρέφεται από την οικογένεια, η οποία μπορεί έτσι και να ελέγχει αν το παιδί είναι καλά στη υγεία του. Αντί θηλάστρων, οι Αιγύπτιες χρησιμοποιούσαν μμικρά κύπελλα από τερρακόττα με επίμηκες ράμφος, που μερικά δείγματά τους βρέθηκαν σε τάφους παιδιών.
Τα μωρουδιακά ήταν ανύπαρκτα, αν πιστέψουμε τα ανάγλυφα και τα γλυπτά, όπου δεσπόζει η γύμνια ως ένδειξη της πρώτης νεότητος. Αρχίζουν να ντύνονται με την εφηβεία, αν και δεν είναι σπάνιο να δούμε νεαρά κορίτσια με το ήδη σχηματισμένο στήθος να παίζουν γυμνές με τα άλα παιδιά. Ωστόσο, μπορούμε να αναρωτηθούμε αν η γύμνια του παιδιού δεν ήταν μάλλον μια καλλιτεχνική σύμβαση η οποία επέτρεπε να ξεχωρίζουν αμέσως στις αναπαραστάσεις τα νεαρότερα παιδιά από τα πιο ηλικιωμένα, ενώ στην πραγματικότητα συνέβαινε αλλιώς. Διότι τα χειμωνιάτικα βράδια ήταν, μερικές φορές, παγερά, και δυσκολευόμαστε να φαντασθούμε ότι οι Αιγύπτιοι γονείς άφηναν τα παιδιά τους χωρίς ρούχα. Στον τάφο μιας νέας κοπέλας, που ανακαλύφθηκε το 1982 στη Σακκάρα (11η δυναστεία, περί το 2100 π.Χ.), οι αρχαιολόγοι έφεραν στο φως το εμπρός μέρος ενός μικρού φορέματος με ντεκολτέ σε σχήμα V, που έδενε στο λαιμό με ένα κορδόνι, και που προοριζόταν να ντύνει το παιδί στο υπερπέραν. Σποραδικά, οι ανασκαφές έχουν ξεθάψει κουρέλια από παιδικά ρούχα, που μας αποδεικνύουν ότι τα παιδιά δεν ήταν πάντα τόσο γυμνά όσο μας αφήνουν να πιστέψουμε τα ανάγλυφα.

Απόσπασμα από Guillemette Andreu, Η καθημερινή ζωή στην Αίγυπτο τον καιρό των πυραμίδων, 3η χιλιετία π.Χ., Εκδόσεις Παπαδήμα, Αθήνα 2000, σελ. 118-119. [Μεταφραστής: Γιώργος Σπανός]

Πρόσκληση σε εκδήλωση!

H Αιγυπτιακή Ορχήστρα Δωματίου ΑL NOUR WAL AMAL (ΦΩΣ ΚΑΙ ΕΛΠΙΔΑ) είναι η μοναδική ορχήστρα στον κόσμο που αποτελείται εξολοκλήρου από τυφλές ερμηνεύτριες και περιλαμβάνει έγχορδα, πνευστά, χάλκινα και κρουστά όργανα. Ερμηνεύει έργα δυτικών κλασικών συνθετών -Mozart, Beethoven, Bizet, Raven, Verdi, Katchsturian, Weber, Tchaikovsky κ.ά.- όπως και έργα αντολικής μουσικής - Abu Bakr, Khairat, Gamal Abdel Rehim, El Sonbaty κ.ά.
Η ορχήστρα άρχισε να ταξιδεύει στο εξωτερικό το 1988 και μέχρι σήμερα έχει παίξει στις 5 ηπείρους και σε 17 χώρες κερδίζοντας την αγάπη και το θαυμασμό του κοινού.
Η ορχήστρα ξεκίνησε από το Σύλλογο Al Nour Wal Amal Association που ιδρύθηκε το 1954 από μια ομάδα εθελοντών γυναικών, ως το πρώτο κέντρο στο Κάιρο για την εκπαίδευση, την επαγγελματική κατάρτιση και ενσωμάτωση τυφλών κοριτσιών στην κοινωνία. Αρχικά αποτελείτο από 15 κορίτσια αλλά με τα χρόνια εξελίχθηκε στη σημερινή ορχήστρα με 36 μουσικούς και είναι το πιο διάσημο κομμάτι του συλλόγου Al Nour Wal Amal. Με την ορχήστρα έχουν συνεργαστεί πολλοί μαέστροι ενώ σήμερα διευθύνεται από τον Δρ. Aly Osman.

Tα έσοδα των εισιτηρίων θα διατεθούν για τους σκοπούς των Special Olympics Ελλάς.
Συντονισμός: Αναστασία Μηλοπούλου.

Σάββατο 14 και Κυριακή 15 Μαρτίου 2009 στις 20:30 στο Κέντρο Τεχνών ΑCS Γαρυττού 53, όρια Αγίας Παρασκευής και Χαλανδρίου

Αιγυπτιακή Ορχήστρα Δωματίου
Al Nour Wal Amal

Συγκλονιστική αρχαιολογική ανακάλυψη νότια του Λούξορ!

Egyptian archaeologists uncover ancient statues in Luxor

www.chinaview.cn 2009-02-19 07:25:34

CAIRO, Feb. 18 (Xinhua) -- Egyptian archaeologists on Wednesday uncovered a statue of pharaoh and a bust of the famous woman pharaoh Hatshepsut in the southern city of Luxor, the state MENA news agency reported.
The three-meter Amenhotep statue was "dug out with only one damage in the nose and one in the teeth," said Moustafa el-Waziri, director of the archaeological mission, adding that more antiques would be unearthed in the future.
Amenhotep III, or Amenophis III, was the ninth pharaoh of the eighteenth dynasty of ancient Egypt. He ruled the country from 1411 B.C. to 1375 B.C. after his father Thutmose IV died.
Hatshepsut, or Hatchepsut, generally regarded as one of the most successful pharaohs, was the fifth monarch of the eighteen dynasty which dates back to 15th century B.C.
Being a woman, she wore a false beard to reinforce her authority while acting as the regent of her son, Thutmose III.
Editor: Yang Lina

Μεταφορά είδησης από κινεζικό ειδησεογραφικό πρακτορείο
http://news.xinhuanet.com:80/english/2009-02/19/content

Η αποκρυπτογράφηση των ιερογλυφικών, J.-F. Champollion.

Γνωρίζουμε από μία ανέκδοτη επιστολή της 24 Σεπτεμβρίου 1820 -που φυλάσσεται σήμερα στη Βιβλιοθήκη της Ακαδημίας της Λυών- ότι ο Champollion ήξερε ότι ο πληθυντικός αριθμός στην ιερογλυφική γραφή παριστάνεται γραφικά είτε με τον τριπλασιασμό του σημείο που ενδιαφέρει κάθε φορά είτε με τρεις γραμμές τη μια δίπλα στην άλλη. Επίσης απέδειξε ότι η ιερογλυφική γραφή αποτελεί μία ενότητα μέσα από τις τρεις μορφές της, την ιερογλυφική, την ιερατική (την επισεσυρμένη δηλαδή) και τη δημώδη. Ο Champollion πρώτος αντιμετώπισε τη γλώσσα ως γεωγράφος αλλά και ιστορικός. Η ματιά αυτή τον οδήγησε να σκεφτεί ότι η λεκάνη της Μεσογείου φιλοξένησε παραλλαγές μιας ή περισσοτέρων κοινών γλωσσικών καταβολών. Έτσι η ιερογλυφική πρέπει να είχε και αυτή μια κοινή καταγωγή σημιτική. Άρα, η αναζήτηση λύσης που να παραπέμπει στις θεωρίες «περί ιδεογραμμάτων της Κίνας» δε βελτίωνε την κατάσταση και αποδείχτηκε παντελώς άγονη. Ο Champollion κατείχε τις ιδιαιτερότητες των λεγομένων σημιτικών γλωσσών (αραβικά, συριακά, εβραϊκά) και συνειδητοποίησε γρήγορα ότι οι γλώσσες αυτές στηρίζονται σε σύμφωνα ή ημι-σύμφωνα, δεν υπήρχαν δηλαδή, όπως στις δικές μας γλώσσες, ορατά φωνήεντα να στηρίζουν το οικοδόμημα της γλώσσας με όλα τα συστατικά της.
Με αυτά στο μυαλό του, ο νεαρός Γάλλος έστρεψε την προσοχή του στις δέλτους με τα βασιλικά ονόματα καθώς πίστεψε, και όχι άδικα, ότι αναγνώρισε το όνομα της Κλεοπάτρας που το είχε ξαναεντοπίσει σε οβελίσκο στο νησάκι Φίλες, νότια του Ασσουάν γύρω στο 1810. Αντιστοιχίζοντας τα γράμματα των ονομάτων Πτολεμαίος και Κλεοπάτρα με το ελληνικό κείμενο αντιλήφθηκε γρήγορα ότι «λείπουν» κάποια σημεία από το ιερογλυφικό κείμενο και ότι το τελευταίο σημείο [σημ. το διευκρινιστικό] δεν μπορούσε να το ταυτίσει με κάποιο άλλο και ότι μάλιστα αυτό το σημείο στο τέλος της λέξης δεν είχε κάποιο φωνητικό «αντίκρυσμα». Καταλάβαινε πολύ καλά ότι το αιγυπτιακό γλωσσικό σύστημα στηρίζεται σε ένα φωνητικό σκελετό σημιτικού τύπου. Πώς όμως ο Champollion γράμμα-γράμμα έφτασε στην αποκρυπτογράφηση των πρώτων λέξεων και σημείων. Καταρχήν κατάλαβε ότι το διευκρινιστικό «διευκρίνιζε» το περιεχόμενη και τη φύση του φωνητικού συνόλου που προηγούταν. Για την περίπτωση των ονομάτων της Κλεοπάτρας και της Βερενίκης, το σύνολο των σημείων που συναποτελούσαν το όνομα προσδιοριζόταν ως προς το φύλο από το διευκρινιστικό, πράγμα που δε συνέβαινε για τον Πτολεμαίο. Έτσι συνέχισε αλλά και πάλι τα σημεία περίσσευαν, για παράδειγμα στο όνομα Κλεοπάτρα είχε ταυτίσει το αρχικό Κ και μπόρεσε να επιβεβαιώσει τους χαρακτήρες Π, Λ, Τ, χάρη στο όνομα του Πτολεμαίου. Και πάλι το πρόβλημα παρέμενε, τι θα έμπαινε ανάμεσα στα ΚΛ και το Π και πάλι το ΤΡ, είχαμε δηλαδή το σχήμα ΚΛ?Π?ΤΡ?. Η γνώση του όμως των σημιτικών «τεχνικών» μιας γλώσσας τον βοήθησε σε αυτό το σημείο. Στο πρότυπο των αραβικών και των εβραικών, η αρχαία αιγυπτιακή γλώσσα αποτύπωνε όχι μόνο τα σύμφωνα αλλά και τα λεγόμενα ημι-σύμφωνα που στην πράξη είναι κάτι σαν τα δικά μας φωνήεντα που επιτρέπουν παράλληλα και τη δημιουργία διφθόγγων. Μεταξύ των συμφώνων ΚΛ και Π αναγνώρισε το Ε+Ο και μεταξύ των Π και ΤΡ και μετά το ΤΡ αναγνώρισε το Α δύο φορές. Με αγωνία διάβαζε συγκρίνοντας διαρκώς, εκεί όπου ο Young διάβαζε «Αρσινόη», ο Champollion διάβασε «Καίσαρος». Αυτό ήταν το χρονικό της αποκρυπτογράφησης της ιερογλυφικής γραφής από έναν επιστήμονα με πίστη και αγάπη στην επιστήμη και στον άνθρωπο.

Μετάφραση-Απόδοση: Βασίλης Χρυσικόπουλος,
Απόσπασμα από Jean-Claude Goyon, La bataille des hieroglyphes, in Lettre a M. Dacier, Montpellier 1988.

Η αποκρυπτογράφηση των ιερογλυφικών. Η στήλη της Ροζέττας και η έρευνα πριν και μετά τον Champollion.

Σελίδα από τη Αιγυπτιακή Γραμματική του Champollion, 1836.

Την αληθινή αναγέννηση της φαραωνικής Αιγύπτου τη χρωστάμε σε ανθρώπους όπως ο λοχαγός Bouchard. Ένας αδέξιος καλπασμός του αλόγου του πάνω σε μια «κακοτοποθετημένη» πλάκα, που εξείχε μέσα από την άμμο στα περίχωρα της Ροζέττας, στάθηκε η αφορμή για την αποκρυπτογράφηση της ιερογλυφικής γραφής των αρχαίων Αιγυπτίων. Τι πραγματικά ήταν όμως αυτή η περίφημη στήλη που ονομάστηκε ακολούθως «της Ροζέττας», από το όνομα της παρακείμενης πόλης του αιγυπτιακού Δέλτα; Τι πραγματικά περιείχε το επαναλαμβανόμενο τρεις φορές κείμενό της; Ποια η ανάγκη να γραφούν τρεις φορές τα ίδια πράγματα; Στις δύο διαλέκτους της Αιγύπτου των Πτολεμαίων, δηλαδή την ιερογλυφική και τη δημώδη και στη γλώσσα των επιγόνων του Μεγάλου Αλεξάνδρου, την ελληνική;
Η ιερατική σύνοδος στη Μέμφιδα προς τιμήν του Πτολεμαίου του Ε΄ του Επιφανούς (196 π.Χ.) αποτέλεσε για την ανθρωπότητα τη μεγάλη ευκαιρία να διαβαστούν τα περίεργα αυτά σχέδια αποτελούμενα από ανθρώπινες μορφές, ζώα, πουλιά και οτιδήποτε άλλο μπορεί να βάλει ο ανθρώπινος νους και να γίνουν πλέον αντιληπτά ως ένα ενιαίο σώμα, ως μια αληθινή, εκφραστική, ζωντανή γλώσσα που συνέθεσε ποιήματα για την ομορφιά του Νείλου και τον έρωτα και δημιούργησε αβίαστα σχεδόν όλα τα λογοτεχνικά είδη εκπέμποντας τους φθόγγους της στις πιο εκφραστικές φόρμες του ανθρώπινου στοχασμού.
Τα αποτελέσματα της «Αποστολής της Αιγύπτου» είναι γνωστά. Η στήλη της Ροζέττας υφαρπάχθη από τους Άγγλους από την οικία του στρατηγού Μenou στην Αλεξάνδρεια και μεταφέρθηκε στο Βρετανικό Μουσείο, όπου παραμένει μέχρι και σήμερα. Οι Γάλλοι, αν και εκείνοι την ανακάλυψαν, το μόνο που πρόφτασαν ήταν να αντιγράψουν με ακρίβεια τις επιγραφές.
Ο περίφημος Ανατολιστής Silvestre de Sacy ρίχτηκε στη μελέτη της ελληνικής πλευράς του κειμένου της στήλης, εξάλλου μόνον αυτή μπορούσε να διαβάσει. Μέσα από το ελληνικό κείμενο άρχισαν να εμφανίζονται τα ονόματα των Πτολεμαίων, της Κλεοπάτρας και ο Γάλλος πείστηκε ότι το αντίστοιχο θα το έβρισκε στο κείμενο της δημώδους γραφής. Η απουσία μεθόδου όμως τον κατέβαλε και έτσι μετέθεσε το πρόβλημα στο Σουηδό αρχαιολόγο Jean-David Akerblad ο οποίος ήταν γνώστης και της κοπτικής γλώσσας η οποία φάνηκε να αποτελεί το κλειδί για το ξεκλείδωμα της γλώσσας των φαραώ. Ο Σουηδός αναγνώρισε και ταύτισε εικοσιεννέα σημεία δημώδη χάρη στην εκπληκτική ομοιότητά τους με τα αντίστοιχα κοπτικά, τα οποία είχαν από καιρό διαβαστεί. Το βήμα είχε γίνει, πάλι όμως έλειπε κάτι ουσιώδες. Η βεβαιότητα των μέχρι τότε μελετητών ότι πρόκειται για μια γλώσσα που στηριζόταν αποκλειστικά σε ένα απλό αλφάβητο απέκλειε τις περαιτέρω δυνατότητες ανάγνωσης. Η διαμάχη μεταξύ Άγγλων και Γάλλων, πλέον σε επιστημονικό επίπεδο, καλά κρατούσε. Στο Λονδίνο, η Στήλη της Ροζέττας κρατούσε με τη σειρά της, καλά το μυστικό της. Η παρουσία της και μόνο ερέθιζε τα διψασμένα μυαλά των επιστημόνων της εποχής. Μια μεγάλη μορφή της επιστήμης, ο Thomas Young, έβαλε ως σκοπό να λύσει το μυστήριο. Το 1815 στο έργο του «Remarks on Egyptian Papyri and on the inscription of Rosetta» πρώτος αυτός αντιλαμβάνεται ότι τα ονόματα που περικλείονταν μέσα σε δέλτους αποτελούσαν ένα βασιλικό όνομα –Πτολεμαίος, Βερενίκη, Κλεοπάτρα- και αντιστοιχίζονταν επακριβώς στα ονόματα του ελληνικού κειμένου. Έκανε όμως και ένα βήμα παραπέρα. Κατάλαβε ότι υπήρχε ένα αλφάβητο και ότι τα σημεία του αντιστοιχούσαν σε ήχους. Έκανε όμως το λάθος όχι απλώς να μην αντιληφθεί, αλλά και να απορρίψει την πιθανότητα ενός πιο σύνθετου συστήματος γλώσσας –όπως είναι η ιερογλυφική- συνδυάζοντας τα σημεία-ήχους με τα σημεία-ιδέες. Έτσι περιόρισε τους ήχους των σημείων μόνο στα σημεία που αποτελούσαν τα βασιλικά ονόματα. Τα λάθη δεν άργησαν να ακολουθήσουν το ένα το άλλο. Για παράδειγμα εκεί που ο Βρετανός έγραφε «Αρσινόη», το ιερογλυφικό κείμενο έδινε στην πραγματικότητα «Καίσαρ».
Είχε έρθει η ώρα του νεαρού Champollion, ο οποίος σε ηλικία 18 ετών δίδασκε ήδη την κοπτική γλώσσα. Πατώντας στα επιτεύγματα των προηγουμένων ερευνητών, ο Γάλλος «καταβρόχθιζε» οτιδήποτε περνούσε από τα μάτια του και περιείχε ιερογλυφική γραφή ή ακόμη ιερατική και δημώδη. Οι πηγές του ήταν τα μεγάλα μουσεία που εφοδιάζονταν ασταμάτητα με αιγυπτιακές αρχαιότητες, αποτέλεσμα της φρενήρους ανταγωνιστικής διάθεσης των Γενικών Προξένων των δύο μεγάλων δυνάμεων της εποχής, της Αγγλίας και της Γαλλίας, να επιβάλλουν την ισχύ τους στην αιγυπτιακή επικράτεια.

Βασίλης Χρυσικόπουλος

"Αυτή είναι η Ανατολή, όπως την αγαπούμε - γιομάτη φως, χρώματα, μυρωδιές, ακαθαρσία και τέφρα αναρίθμητων γενεών που πρόβαλαν από τις λάσπες του ποταμού και στεγνώσαν σαν τα τούβλα μέσα στον ήλιο κι ύστερα ξαναγυρίσαν στη λάσπη."

Νίκος Καζαντζάκης, Ταξιδεύοντας. Ιταλία. Αίγυπτος. Σινά. Ιερουσαλήμ. Κύπρος. Ο Μοριάς, Εκδόσεις Καζαντζάκη, Αθήνα 2004 (Ανατύπωση), σελ. 42.

ΙΣΤΟΡΙΑ - Αιγυπτιολογία αρχαία και σύγχρονη [MΕΡΟΣ Β]

Γεράκι, ο θεός Ώρος. Ναός της Χατσεψούτ, Ντέιρ ελ Μπάχρι, Δυτικές Θήβες.

«Ο Κρόνος, ο Ζευς, ο Ήφαιστος, ο Aπόλλωνας, η Αφροδίτη και οι υπόλοιποι. Ήταν άξιον απορίας πάντως να δει κανείς το Δία ή Αμούν (Άμμωνα), όπως τον έλεγαν οι Αιγύπτιοι, να απεικονίζεται σαν κριάρι και τον Απόλλωνα, τον Αιγύπτιο Χόρους (Ώρο), να έχει κεφάλι γερακιού. Για τέτοιες παραδοξότητες πρέπει να υπάρχει κάποιος απόκρυφος λόγος. Το πλήθος των θαυμαστών πραγμάτων της Αιγύπτου και η αναμφισβήτητη αρχαιότητά τους δεν μπορεί παρά να έσπειραν δέος στις καρδιές αυτών των ταξιδιωτών που έρχονταν από την άλλη άκρη της Μεσογείου, κι έτσι σιγά-σιγά δημιουργήθηκε ο θρύλος για τη σοφία των Αιγυπτίων, μια δοξασία που παρέμεινε σχεδόν αναμφισβήτητη για τα επόμενα 2000 χρόνια. Αν λοιπόν, ανάμεσα σ’εκείνους τους επισκέπτες τύχαινε να βρεθεί κάποιος πιο παρατηρητικός και πιο περιγραφικός από τους υπόλοιπους, σίγουρα θα έβρισκε πολλά να γράψει. Τέτοιοι ήταν οι δύο συγγραφείς Ηρόδοτος και Εκαταίος. Ο προγενέστερος από τους δύο, ο Εκαταίος ο Μιλήσιος (γύρω στο 500 π.Χ.) φαίνεται ότι ασχολήθηκε περισσότερο με τα προβλήματα της πλημμυρίδας του Νείλου, το σχηματισμό του Δέλτα και την πανίδα της χώρας παρά με τους κατοίκους και την ιστορία τους. Το έργο του «Περιήγηση της Γης», στο οποίο πραγματευόταν όλα αυτά, έχει χαθεί και αναφέρεται εδώ επειδή προηγήθηκε χρονικά. Δύσκολο να πιστέψει κανείς ότι, αν το έργο του είχε διασωθεί, δε θα είχε ξεπεραστεί από το έργο του Ηροδότου του Αλικαρνασσέως (484-430 π.Χ.). Σε αυτή τη μεγάλη διάνοια οφείλουμε την πρώτη περιεκτική αφήγηση για την Αίγυπτο που έχει σωθεί άθικτη…Ο Ηρόδοτος είχε ταξιδέψει, λίγο μετά το 450 π.Χ., σαν περιηγητής μέχρι τον Πρώτο Καταρράκτη, αλλά οι σύγχρονοι ερευνητές πιστεύουν ότι το ταξίδι δεν μπορεί να κράτησε περισσότερο από τρεις μήνες. Αυτό μπορεί να εξηγήσει την απουσία εκτενούς αναφοράς στις Θήβες και τα μνημεία τους, αν και παρόμοιες ελλείψεις, όπως αναφορά στη Σφίγγα, πρέπει να αποδοθούν στην προτίμησή του για τα θεαματικά και τα διασκεδαστικά, ένα χαρακτηριστικό που τον έκανε να αναφέρεται εκτεταμένα σε ιστορίες που του είπαν οι ντόπιοι διερμηνείς και οι υποτακτικοί των ναών, τους οποίους από λάθος θεώρησε ιερείς. Κυρίως λόγω της περιγραφής της Αιγύπτου, ο Ηρόδοτος έχει κατηγορηθεί για ψευδολογία τόσο στην αρχαιότητα όσο και σήμερα….Απ’ό,τι γράφτηκε για την Αίγυπτο στους επόμενους αιώνες, λίγα έχουν διασωθεί. Δεν υπάρχει κανείς αξιόλογος συγγραφέας να αναφερθεί μέχρι τον καιρό του Πλάτωνα (428-347 π.Χ.), στα έργα του οποίου υπάρχουν περιστασιακές αναφορές, όχι ανάξιες λόγου. Γνωρίζει, για παράδειγμα, το όνομα της θεάς Νείθ από τη Σαίδα και περιγράφει σωστά τις ιδιότητες του Θωθ, του θεού των γραμμάτων, της επιστήμης και της αστρονομίας, καθώς επίσης και του ζατρικίου.»

Απόσπασμα από Sir Alan Gardiner, Η Αίγυπτος των φαραώ. Μια εισαγωγή, Εκδόσεις Φόρμιγξ, Αθήνα 1996, σελ. 18-21. [Μεταφραστής: Δημ. Ν. Παυλάκης]

ΙΣΤΟΡΙΑ - Αιγυπτιολογία αρχαία και σύγχρονη [MΕΡΟΣ Α]

Άγαλμα του Αμένοφι Γ΄. Δυτικές Θήβες.

"Οι πρώτοι συγγραφείς που έδωσαν στους συμπατριώτες τους λεπτομερείς περιγραφές της Αιγύπτου και των Αιγυπτίων ήταν δύο Έλληνες από πόλεις της δυτικής ακτής της Μικράς Ασίας. Εκεί, στην Ιωνία του 6ου αιώνα π.Χ. κατοικούσε μια ανθρώπινη φυλή πιο διψασμένη για γνώση από οποιονδήποτε άλλο λαό είχε μέχρι τότε υπάρξει στη γη. Υπήρχαν όμως και ειδικοί λόγοι για τους οποίους η περιέργειά τους είχε στραφεί ειδικά προς την Αίγυπτο. Πριν από τα μέσα του 7ου αιώνα π.Χ., Ίωνες και Κάρες υπηρετούσαν ως μισθοφόροι στο στρατό του Σαίτη βασιλιά Ψαμμήτιχου Α΄, ο οποίος τότε αγωνιζόταν να επεκτείνει την κυριαρχία του σε ολόκληρη την κοιλάδα του Νείλου.
Έμποροι και απλοί ταξιδιώτες αναμφίβολα ακολουθούσαν τα βήματα των πολεμιστών και γύρισαν στο σπίτι τους φέρνοντας πολλές ιστορίες για παράξενα πράγματα που είδαν και έμαθαν σε μια χώρα τόσο διαφορετική από τη δική τους. Θα εξέπληξαν τους ακροατές τους μιλώντας τους για μια χώρα όπου δεν έβρεχε σχεδόν ποτέ και τα ποτάμια λιπαίνονταν από την ετήσια πλημμύρα ενός μεγάλου ποταμού. Έφταναν στην Αίγυπτο με την πεποίθηση ότι εκεί θα έβρισκαν μέρη αντίστοιχα με αυτά που τους ήταν οικεία στη δική τους πατρίδα, και πολλά από τα ονόματα που έδωσαν σε μέρη και διάφορα πράγματα που συναντούσαν έχουν διατηρηθεί μέχρι σήμερα. Φτάνοντας από τη θάλασσα βρίσκονταν σε μια τεράστια τριγωνική έκταση έκταση που τους θύμιζε το τέταρτο γράμμα του αλφαβήτου τους. Όταν πήγαιναν στην κορυφή του Δέλτα έφταναν στη μεγάλη πόλη της Μέμφιδας, ένα άλλο όνομα της οποίας – Χικουπτάχ, «Κατοικία της Ψυχής του (θεού) Πταχ» - ίσως έδωσε στον Όμηρο τη λέξη Αίγυπτος, την οποία χρησιμοποιεί για να περιγράψει και τον ποταμό Νείλο και τη χώρα που αυτός αρδεύει. Στη Μέμφιδα οι επισκέπτες έμεναν έκθαμβοι από τις γιγαντιαίες κατασκευές, τις οποίες αστειζόμενοι αποκαλούσαν πυραμίδες, δηλαδή σταρένια γλυκίσματα. Στην κοντινή Ηλιούπολη το θαυμασμό τους προκαλούσαν αυτοί οι ψηλοί μονόλιθοι από γρανίτη, για τους οποίους δεν μπόρεσαν να ανακαλύψουν κανένα καλύτερο όνομα από το οβελίσκοι, δηλαδή μικρές σούβλες. Καθώς ανέβαιναν το Νείλο, κοντά σε μια διώρυγα που οδηγούσε στη λίμνη Μοίριδα, το σημερινό Φαγιούμ, τους έδειχναν ένα μεγάλο κτήριο με πολλά δωμάτια το οποίο, τους έλεγαν, είχε χτιστεί για να γίνει τάφος ενός βασιλιά Λάμαρη ή Λάβαρη, που τώρα είναι γνωστός ως Αμμένεμης Γ΄ της 12ης Δυναστείας. Αυτό το κτήριο το θεώρησαν ένα δεύτερο λαβύρινθο, ένα αντίγραφο του μπερδεμένου οικοδομήματος που σχεδιάστηκε από τον ιδιοφυή Κρητικό Δαίδαλο. Νοτιότερα έφταναν σε μια σημαντική πόλη, το αιγυπτιακό όνομα της οποίας έδειχνε ότι ήταν το ισοδύναμο της Αβύδου που βρίσκεται στον Ελλήσποντο. Συνεχίζοντας την πορεία αντίθετα προς το ρεύμα, έβρισκαν μια μεγάλη πόλη της οποίας οι πολλοί πυλώνες έδειχναν ότι δεν ήταν άλλη από τις «εκατοντάπυλες Θήβες» της Ιλιάδας. Ακριβώς απέναντι, στην άλλη όχθη του Νείλου, στο χείλος της δυτικής ερήμου βρίσκονταν ναοί που τους είχαν χτίσει κάποιοι, τα ονόματα των οποίων θύμιζαν όπως και στην περίπτωση ενός μεγάλου ναού στην Άβυδο, το όνομα του Αιθίοπα ήρωα Μέμνονα, που σκοτώθηκε από τον Αχιλλέα μπροστά στα τείχη της Τροίας. Προφανώς όλα αυτά τα μνημεία έπρεπε να αποδοθούν στο Μέμνονα. Αλλά η πιο αλλόκοτη φαντασίωση των Ιώνων ταξιδιωτών ήταν ότι οι θεοί και οι θεές που λάτρευαν οι Αιγύπτιοι δεν ήταν άλλοι από τους δικούς τους θεούς". [ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ]

Απόσπασμα από Sir Alan Gardiner, Η Αίγυπτος των φαραώ. Μια εισαγωγή, Εκδόσεις Φόρμιγξ, Αθήνα 1996, σελ. 17-8. [Μεταφραστής: Δημ. Ν. Παυλάκης]

The Role of Noble Women in Egypt`s foreign relations from the times of Thutmosis III to the times of Ramesses II

I) References:
a. Sources: Amarna Leters, Bogazkoy archives, Commemorative Scarabs, Pharaonic inscriptions (eg. The Marriage Stela of Ramesses II)
Description and Chronology.
b. Royal names and Identities: Egyptian and foreign names (eg. Queens Tiye, Dahamunzu, Nefertari, Tuya, princesses Meritaten-Mayati, Tadukhepa, and others).
c. Cases of References:
Ø In a standard wish in letters.
Ø In cases of marriage for political reasons.
Ø Participation in politics.
Ø Greetings (Nefertari and Tuya)
Ø Others (eg. ´Servant of Mayati`)
So: 1. Egyptian Noble Ladies are referred :
- As senders of diplomatic letters.
- As receivers of diplomatic letters.
- In general references in political power or action.
- One case of diplomatic marriage (Dahamunzu) and two hypothetical.
2. Foreign Royal Ladies are referred:
- As to get married to a Pharaoh.
- As senders of diplomatic letters.
- As receivers of diplomatic letters.
- Some indirect references (queen Juni, wife of Tushratta).

II) Commentary on the References: what do they show?
(eg. Participation only, participation and action, and if there is action, how it is expressed? consultancy, marriage etc.)

Points of commentary:

Why these Egyptian noble ladies and not all of them? Do they have anything in common in their aspect of Queenship?
- did they were allowed to participate anyway, as their foreign partners did the same? ( difference of Tiye to Nefertari)
- only because it is the only data we have? What do we know about other queens?
Royal Marriages:
a. of Egyptian women.
- What is the general rule for Egyptian women?
- The Hypothetical case of Niqmaddu of Ugarit (´vase de Marriage`)
- The Dahammunzu case.
Ø Textual evidence: what the texts say, problems interpretation of an event in later times in ´Deeds…`.
Ø What does it make the difference in this case?
To understand that, the actual period and the exact person must be known (Ankhesenamun, Nefertiti or Meritaten?).
b. of foreign women.
- did they themselves had any action in the arrangement of a marriage?
- What was their place in the royal palace?
- The case of dowry. The economical role of a royal marriage. In which extent did the dowry come to the royal harim? Did the Queen of Egypt have any participation to the arrangements?

Zeta Xekalaki, Ph.D Egyptology

Λεπτομέρεια από πίνακα του Angelleli. H γαλλο-τοσκανική αποστολή στην Αίγυπτο. Διακρίνεται καθιστός στο κέντρο, με γενιάδα, ο J.-F. Champollion.